VAN ONTWIKKELEN NAAR ONT – WIKKELEN
All our interior world is reality, and that, perhaps, more so than our apparent world.
Marc Chagall

Al direct na het voltooien van zijn studie Docent Drama aan de Toneel Academie Maastricht in 1987 zet regisseur Ivo van Megen zijn eigenzinnige handtekening onder een groot aantal imposante kostuumdrama’s. Het fin-de-siécle blijkt een onuitputtelijke bron en jonge Belgische amateurspelers en studententoneelverenigingen brengen in indrukwekkende ensceneringen Anna Karenina, Salomé, en Hedda Gabler tot leven, de befaamde klassiekers uit de toneelliteratuur, veelal in de Bonbonniére, het intieme neo-classicistische theater in hartje Maastricht. Voor zijn regies van Woyzcek en Othello door jonge acteurs in Hasselt ontvangt Van Megen twee internationale theaterprijzen.
In het begin van de jaren negentig richt Ivo samen met zijn collega Margreet Sweerts het toneelgezelschap SERA op. De voorstellingen van SERA worden altijd gedragen door een mix van professionele acteurs samen met amateurspelers in sterk uiteenlopende leeftijden op bijzondere locaties in Maastricht. Aan de basis van iedere regie ligt altijd een klassieke toneelwerk over noodlottige liefdesparen. Zo ontstaan onder andere voorstellingen als Romeo & Julia Revisited in een ontmantelde bioscoop uit de jaren dertig van de vorige eeuw, Leonce en Lena in het ultramoderne majestueuze glazen atrium van Rijkswaterstaat en Kasimir en Karoline in een garage vol old-timers en zware motoren. Het pompeuze drama krijgt langzaam maar zeker een meer sociaal bevlogen vorm, kroonluchters verliezen glazen paarlen en winnen aan stof…..

“Regisseur Ivo van Megen is een buitenbeentje. Ook hij vertrekt vanuit een wantrouwige houding tegenover het teksttoneel, dat voor hem nog te vaak aan de eis van realistische geloofwaardigheid moet voldoen. Dit onbehagen tegenover het traditionele lijsttoneel is precies wat Ivo gemeen heeft met Johan Simons en Paul Koek; de behoefte om uit het keurslijf te breken, die van de toneeltekst, die van de schouwburg, die van de toneelspeler. Net als Simons en Koek werkt hij veelvuldig met teksten buiten de toneelliteratuur, met intervieuws, gedichten, romans. Net als Simons en Koek zoekt hij de grenzen van het theater op: die tussen acteren of muziek maken, of tussen theater en beeldende kunst. Net als Simons en Koek is hij gefascineerd door de besmetting van het theater door de werkelijkheid”

Tom Blokdijk, Dramaturg

Na een blauwe maandag gedoceerd te hebben aan de Maastrichtse toneelacademie, wordt Van Megen hier “weggekaapt” door zijn oud-docent Johan Simons, die de carriére van zijn pupil altijd nauwlettend heeft gevolgd. Simons ( NT Gent, Intendant Münchener Kammerspielen, Intendant Ruhrtriënale 2015 ) vraagt hem zich voor enkele jaren te verbinden aan diens theatergezelschap ZT Hollandia. Onder de bezielende leiding van Johan Simons regisseert Van Megen Wondkoorts naar het gedicht Een Seizoen in de Hel van Arthur Rimbaud, een nieuwe theatertekst Klootloper vol tegeltjes-wijsheden van Piet-Jan Dusee in meer dan 150 Brabantse achterafzaaltjes en Hoogtezon, gebaseerd op de beroemde roman De Toverberg van Thomas Mann in sanatorium Zonnestraal in Hilversum. Ook assisteert Van Megen Simons in zijn regies Sentimenti, het afscheid van Jeroen Willems bij ZT Hollandia, en Tragbar. In deze periode bekwaamt Ivo zich in het maken van locatietheater: het traditionele lijsttoneel raakt meer en meer op de achtergrond om plaats te maken voor verlaten treinemplacementen en elektriciteitscentrales. Bij ZT Hollandia beklijft de voorliefde voor personages die manmoedige pogingen ondernemen hun plek in het leven op te eisen. Meer nog dan het toneelkarakter komt de mens in zijn regies centraal te staan….

“De laatste jaren maakt Ivo op indrukwekkende wijze theater met ouderen, een groot aantal van hen ook dement, samen met jonge gastspelers en muzikanten. Dit leidt tot ontroerende en vernieuwende voorstellingen op het scherpst van de snede. Producties van grote artistieke én humane kwaliteit, die toeschouwers en acteurs verenigd in een existentieel samen zijn. Beladen thema’s worden nooit geschuwd: juist door de confrontatie met verlies, vergankelijkheid en dood kan een diepmenselijke verbondenheid worden gevierd.Ver van de clichés rond cultuurparticipatie biedt van Megen zijn acteurs op het podium een thuishaven en schuilkelder waar het label winkeldochter of museumstuk – etiketten die maar al te gemakkelijk op ouderen en andere maatschappelijke ” randfiguren ” worden geplakt – ver achter zich gelaten kan worden om in herwonnen kracht en sensibiliteit het Leven te omarmen”.

Johan Simons, Regisseur

“Ivo van Megen vertaalde het thema Verdraagzaamheid, een thema dat de bewoners van dit verzorgingshuis binnen mijn onderzoeksproject hadden uitgekozen, naar een eigentijdse visie van het toneelstuk Op Hoop van Zegen. Hij deed dit op de zo unieke manier die hem als mens en regisseur onderscheidt: zeer rechtstreeks, uitnodigend en krachtgericht daagde hij zijn acteurs, waaronder zwaar demente ouderen en spelers met een geestelijke beperking, uit om hun overtuigingen omtrent waartoe zij wel en niet in staat zijn, te doorbreken. Met zijn benadering heeft van Megen bijgedragen aan het zelfvertrouwen van de spelers en tevens aan het ontstaan van wat ik “relationeel empowerment “noem, het zich samen sterker voelen als groep”

Dr. Vivianne Bauer, Wetenschapster aan de Vrije Universiteit Amsterdam

De laatste jaren heeft Van Megen zich gespecialiseerd in het ontwikkelen van kunstprojecten dóór ouderen, veelal ook de oude mens met dementie. Kleinschalige huiskamerprojecten zoals Stilleven met Granaatappel, waarin een week lang met demente ouderen wordt gewerkt aan een pronktafel uit de Gouden Eeuw. Of een project rond kunstenaar Anselm Kiefer, die reusachtige doeken bewerkt met eierschalen, turfmolm, bladgoud en mensenhaar tot mythische afbeeldingen van eindeloze einders, materialen die Van Megen de ouderen aanreikt om een dergelijk indrukwekkend kunstwerk over hun eigen vergankelijkheid te maken. Maar ook De Literaire Peepshow waar ouderen zich in een heus boudoir kunnen laven aan een hoog romantische dichterlijke ontmoeting met een beeldschone jongeling of adembenemende Aphrodite, dit onder het wakend oog van de zedenpolitie. Maar Van Megen regisseert ook ouderen – altijd in combinatie met jonge spelers, dansers of muzikanten, maar ook een Syrische asielzoeker of de nachtportier van de desbetreffende zorginstelling – in voorstellingen die door pers en publiek jubelend zijn ontvangen: bij Vitalis Woonzorggroep in Eindhoven speelden hoogbejaarde acteurs de sterren van de hemel in De Vliegende Hollander, De Kersentuin, Billy Elliot, Oblomov en Jane Eyre. Persoonlijke verhalen, verlangens en anekdotes van de oudere spelers staan altijd aan de basis van deze producties. Van Megen gaat nooit uit van de beperkingen van zijn spelers, maar juist van wat zij wél als mens in huis hebben. Alles mag bestaan op de planken, niets wordt verdoezeld of algemeen aanvaardbaar gemaakt. Van Megen noemt dit De Kracht van Het Volmaakt Onvolmaakte. Geen enkel thema, geen enkele huiver wordt uit de weg gegaan. Ivo biedt zijn spelers in een uiterst theatrale en monumentale setting letterlijk en figuurlijk de ruimte om diens authenticiteit te onthullen. De mens verschijnt voor het voetlicht, even kwetsbaar als groots…..

“Opa’s en oma’s die toneelspelen scoren vaak hoog op de Oh!-en Ah-wat-schattig-Schaal. In het Eindhovense Zorgcentrum Peppelrode zijn zij er in geslaagd om dit te overstijgen. De Vliegende Hollander is namelijk een kado voor de kijkers. Alles komt voor honderd procent uit het hart. Alles is zo veel meer dan een toneelstuk.
Neem de kapitein. Hij speelt niet, hij is het. Een casanova. Hij kan eigenlijk niet lopen zonder rollator, maar hee: hij is een man. Die rollator blijft dus gewoon staan en hij strompelt zich met succes naar een heldenstatus bij het vrouwelijke deel van het publiek.
Neem de moeder. Ze ontroert door de zelfbedachte lappen tekst die ze terloops toevoegt aan haar monoloog. Neem de muzikanten, die zelfs van een open ploppend flesje bier muziek maken!”

Daphne Broers, Eindhovens Dagblad

In een rust die haaks staat op de drukte van ons tijdsgewricht, laat de regisseur Van Megen in De Kersentuin vooral veel voelen. We voelen het leven voorbijtrekken in de langzaam veranderende enscenering waarin de kwetsbare mens in zijn fragiliteit centraal staat. Wat hier werkelijk hoorbaar is, zijn de oude bomen die geveld worden als beeld voor de tere oude mens”.
Gerard Mesman, Eindhovens Dagblad

I have to recall the most previous performance I ever saw, Jane Eyre in Het Parktheater in Eindhoven. Three beautiful women, respectively 99, 98 and 97 years of age, have already taken care for the purest real-life inspiration of my 2012. An other 64 year old actress had lost her voice 4 years ago in the middle of her career as an operasinger. She shines as bright as a star at the end of the play. She can only communicate by through a voice-computer and is being back up with a live performance on CD 8 years ago in Carré, the famous theatre in Amsterdam. An abundance of talents fill the empty spaces in time in between the moving scenes. Words fall short describing this phenomenal work of art, staged by director Ivo van Megen, who also plays the part of Gretchen am Spinnrade supporting his wonderful team of actors.
Een onbekende toeschouwer in het gastenboek van Jane Eyre 

Waarom wordt cultuureducatie uitsluitend in verband gebracht met kinderen? Waarom is het eigenlijk niet normaal om in álle levensfasen de kans te krijgen om kennis te nemen van het gigantische aanbod waarover we op cultureel terrein beschikken? Waarom zouden niet veel vaker dan nu ouderen worden aangezet hun gevoelens te uiten via toneel, dans of anderszins? En waarom zouden niet veel meer kunstenaars zoals regisseur Ivo van Megen zich laten inspireren door ouderen en de levensfase waarin zij verkeren?
Hedy d’ Ancona, Voorzitter Amsterdams Fonds voor de Kunst

 

De kunstprojecten van Ivo van Megen bij Vitalis Woonzorggroep zijn wat mij betreft mooie voorbeelden van cliëntgericht welzijnsbeleid en verdienen een plek hoog op de agenda. Persoonlijke ontwikkeling en het zelf ontwerpen, aansturen en vormgeven van de eigen levensloop zijn kenmerkend voor deze projecten. Dit kan bevorderend zijn voor de gezondheid, het welzijn en de maatschappelijke participatie van cliënten. Ook de link met jonge mensen is een sterk punt: jonge mensen worden bij zijn projecten en bij het ouder worden betrokken. Gezien de vergrijzing een o zo belangrijk aspect omdat jongeren ouderen nu eens vanuit een totaal ander gezichtspunt meemaken.
Maria van Basten-Batenburg, Adviseur LOC Zeggenschap in Zorg Noord-Brabant

Ook heeft Van Megen zich toegelegd op het maken van intieme mozaïekvoorstellingen. In een korte tijd verzameld hij verhalen en belevenissen rond een specifiek thema: zo ging hij een aantal weken in discussie met hoogbegaafde middelbare scholieren rond het thema buitenbeentjes, vergaarde hij ervaringen van ouderen over hun jeugd tijdens de oorlogsjaren en filosofeerde hij met kleuters over de vraag of simpelweg zijn niet het meest waardevolle aspect van het leven is. Alle door de regisseur verzamelde losse elementen worden in één repetitie aan elkaar geregen met muziek en beelden, om daarna voor de ogen van het publiek schijnbaar achteloos in elkaar te worden geschoven. De fictieve wereld van het theater en het reële leven vallen ter plekke samen. Deze interactie maakt ook de toeschouwer deelgenoot aan het project. Acteurs en regisseur vertrekken vanuit het avontuurlijke standpunt dat er prachtig materiaal voor handen is dat met het volste vertrouwen in het eigen kunnen tot een volwaardige voorstelling gesmeed kan worden. Geconstrueerde chaos. Theater dat letterlijk op het moment ontstaat.
Ivo van Megen is tevens een veelgevraagd countertenor en werkt als stylist nauw samen met verschillende fotografen. Daarnaast coacht hij leerkrachten in het basisonderwijs bij het integreren van kunst en cultuur binnen het reguliere lesprogramma.

Bij alle kunstenaars die vanochtend les hebben gegeven leren de leerlingen wat, maar Ivo geeft hen een echte levensles mee
Leerkracht OBS “De Horizon” in Sevenum